گزارشي از نشست مقدماتي احزاب اسلامي
حزب موتلفه سوم و چهارم آذر ميزبان چند حزب اسلامي در ايران بود. آنان به دنبال بررسي چالشهاي جهان اسلام بودند و راهكارهايي براي وحدت ميان امتهاي اسلامي را مدنظر قرار ميدادند. اگرچه برگزاري اين اجلاس در ماههاي گذشته در دستور كار موتلفهايها قرار گرفته بود، اما همزماني ناخواسته آن با اجلاس «آناپوليس» در آمريكا پيامي ديگر را تداعي ميكرد؛ پيامي كه بر مبناي مخالفت با نقش آمريكا در صلح خاورميانه بود و حذف «اسرائيل» از نقشه جغرافيا را آرزو ميكرد. گردهمايي چند حزب اسلامي همچون حماس و حزبالله با محوريت حزب ايراني موتلفه چارچوب اين اجلاس را نشان ميداد و ساير احزاب مدعو در ميان اضلاع اين مثلث قرار ميگرفتند. اجلاس نه در آناپوليس بلكه در تهران، نه از سوي دولت بوش، بلكه توسط حزب موتلفه ميزباني ميشد و اجلاسي در برابر اجلاسي ديگر را به نمايش ميگذاشت. در روز آغازين اجلاس دبير كل موتلفه كه رئيس اجلاس نيز بود، به دليل برگزاري اين اجلاس اشاره كرد و تمامي عوارض و چالشها در جهان اسلام را در يك علت متصور شد و آن: «فقدان رهبري واحد در جهان اسلام» بود. «محمدنبي حبيبي» انگشت اشاره خود را به آن سوي مرزها نشانه گرفت و گفت: «بسياري از دولتهاي غربي و در راس آنها آمريكا در مقابله با جهان اسلام مصمم هستند.» و داروي مقابله با سياستهاي غربيها را «تشريح و تبيين اسلام سياسي مبتني بر اسلام ناب محمدي (ص) براي مسلمين» عنوان كرد. پس از او «حميدرضا ترقي» دبير اجلاس و معاون بينالملل حزب موتلفه هم بر دغدغههاي مشترك موتلفهايها براي وحدت ميان مسلمين در برابر غربيها پاي فشرد و گفت: «رهبر معظم انقلاب اسلامي با درك عميق از شرايط جهاني اسلام و چالشهاي فراروي آن امسال را سال اتحاد ملي و انسجام اسلامي ناميدند و بايد تلاشهاي جديد و بيشتري در جهت تعميق وحدت و انسجام امت اسلامي در حوزههاي فكري و اعتقادي و اقتصادي تحقق يابد.»
اگرچه نبي حبيبي و ترقي سياستهاي آمريكا در منطقه خاورميانه را محكوم كردند اما عضو ديگر هياترئيسه اجلاس يعني «موسي ابومرزوق» نايبرئيس دفتر سياسي حماس به صراحت گفت: «نشست آناپوليس در آمريكا يك وهن بيش نيست.» او پافشاري دولتمردان ايراني در برابر غربيها را ستود و ادامه داد: «غربيها با روشهاي خود در پي از بين بردن فلسطين هستند و هرگاه آنها دم از صلح ميزنند، بايد فهميد كه توطئهاي در كار است،بنابراين بايد هوشيار بود. در حال حاضر مبارزه با آمريكا و اسرائيل وظيفه مسلمانان است.» در ادامه مراسم افتتاحيه نشست،«شيخ علي دعموش» مشاور سياست خارجي دبيركل حزبالله لبنان نيز در اين راستا سخن گفت و از احزاب و گروههاي اسلامي خواست «مبارزه با صهيونيست» را در راس برنامههاي خود قرار دهند و مسلمانان از «تكفير» يكديگر بپرهيزند. «محمدرضا باهنر» نايب رئيس مجلس و دبيركل جامعه مهندسين نيز در اين ميان از راه رسيد و به عنوان سخنران افتتاحيه با ديگر ناطقان اجلاس همنوا شد و از مدعوين خواست تا «پژوهشگاه بينالمللي اسلامي» در جهان اسلام راهاندازي و براي اقامه عدالت و مبارزه با اسلامستيزي برنامهريزي كنند.
در پاي منبر سخنرانان، علياكبر محتشميپور، عضو مجمع روحانيون مبارز در كنار «قدرتالله عليخاني» نماينده عضو فراكسيون اقليت مجلس نشسته بودند و «سيدعلي ميرهادي» رئيس شاخه روحانيون حزب اعتماد ملي هم دعوت موتلفهها را پذيرفته بود، البته «كمال سجادي» و چند نفر از احزاب اصولگرا هم شنونده سخنان سخنرانان بودند. افتتاحيه پايان پذيرفت و مدعوين و ميزبان اجلاسيه به صورت غيرعلني به اجرايي كردن سياستهاي وحدتآفرين ميان احزاب اسلامي مشغول شدند.
***
فرداي آن روز، يعني 4 آذر كنفرانس مطبوعاتي احزاب اسلامي و حزب موتلفه برگزار شد و نمايندگاني از «حزب اسلامي»، «حزب فضيلت» و «حزب وحدت اسلامي» آذربايجان، «حزب وحدت اسلامي» افغانستان، «جنبش حماس» فلسطين، «مجلس اعلاي اسلامي» عراق، «حزبالله» و «جنبش امل» لبنان و «حزب اسلامي» كويت حضور داشتند. آنچه بيش از همه مسير كنفرانس مطبوعاتي را هدايت كرد، سئوالي بود كه «شهروند امروز» پرسشگر آن بود: «سالهاست كه عالمان ديني همچون آيتالله بروجردي، امام موسي صدر و... در جهت وحدت ميان شيعه و سني تلاش كردهاند و همچنان اين تلاشها به ثمر ننشسته است، پس چگونه احزاب اسلامي ميخواهند اين وحدت را بيافرينند؟»
«خليل حمدان» نماينده جنبش امل اولين پاسخدهنده به اين سئوال بود و از منظر «امام موسي صدر» اختلافات شيعه و سني را «سياسي» دانست و «فقهي» به حساب نياورد. او با بيان اين نظر ميخواست بگويد كه احزاب اسلامي نقش مهمتري ميتوانند در وحدتآفريني اتخاذ كنند. پس از «حمدان» ديگر نماينده حزب امل يعني «حسن قبلان» به پاسخگويي برآمد و فقط از «تكفير» گروههاي اسلامي به عنوان خطر ياد كرد و از الگوي لبنان به عنوان الگوي ايدهآل وحدت ميان شيعيان و اهل تسنن نام برد. «محمدنبي حبيبي» دبيركل موتلفه نيز پس از او در پاسخ به سئوال «شهروند امروز» گفت: «اگر تلقي اين است كه دور هم جمع شديم تا براي نحوه وضو گرفتن بر اساس مسائل فقهي به توافق برسيم، اين تلقي اشتباه است. بلكه ما به دنبال اين هستيم بگوييم اسلام حق حكومت كردن با محتواي خودش را دارد. اكنون تمامي فرق اسلامي به اين گزاره معتقدند و از سوي ديگر احزاب اسلامي در برابر مسئله فلسطين تفكرات مشترك و متحدي دارند.» پس از حبيبي، نفر چهارمي از حزب اسلامي كويت به نام «مصطفي علوم» دست خود را به نشانه پاسخ به سئوال بالا برد و گفت: «ما ميتوانيم ميان يكديگر وحدت ايجاد كنيم. اين وحدت در مجالس مشترك سياسي شيعيان و اهل تسنن ديده ميشود. نقش احزاب در ايجاد اين وحدت در ميان مردم مسلمان كشورهاي اسلامي بسيار موثر است.»
كنفرانس مطبوعاتي اجلاس مقدماتي احزاب اسلامي جهان پس از اين نظر پايان يافت و در نهايت قطعنامهاي صادر كرد كه در بندي از اين قطعنامه اعلام شد «احزاب اسلامي اين اجلاس گروه افراطي القاعده را اسلامي ندانسته و آن را جرياني در خدمت دشمنان اسلام ميدانند كه براي خدشهدار كردن چهره زيباي اسلام توسط استكبار جهاني ايجاد شده است.» ميزبان و مدعوين در بندي ديگر به اجلاس آناپوليس آمريكا اشاره كردند و آن را محكوم كردند: «شركتكنندگان در اجلاس مقدماتي احزاب اسلامي در ايران، كنفرانس صلح پاييزي آمريكا را كه صرفا براي نجات رژيم نژادپرست و اشغالگر صهيونيسم اسرائيل پديده آمده، محكوم به شكست دانسته و بر اين باورند كه تا سرزمينهاي اشغالي فلسطين از دست رژيم غاصب صهيونيست آزاد نشود و مردم آواره فلسطين به وطن خود برنگردند و حقوق آنها تامين نشود، منطقه در صلح و آرامش نخواهد بود.» بدينسان اجلاس موتلفهها با چند حزب اسلامي پايان يافت تا وحدت ميان آنان در رسانهها به نمايش درآيد و سياستهاي آمريكاييها محكوم شود.
موتلفه، محور اجلاس پاييزي در تهران
ديپلماسي فرادولتي
روايت دبيركل موتلفه از اجلاس احزاب اسلامي
فريد مدرسي
اجلاس پاييزي حزب موتلفه با دعوت از احزاب اسلامي برگزار شد تا موتلفهايها «ديپلماسي فرادولتي» را در منطقه پيريزي كنند. بدينسان، زماني سخن از ديپلماسي فرادولتي از سوي موتلفه مطرح ميشود كه دولتي نه از جنس جناح رقيب، بلكه در قد و قواره اصولگرايان سكان دستگاه ديپلماسي ايران را به دست دارد. گويي ضرورت شكلگيري سياست خارجي غيردولتي در زمان حكمراني دوستان، بيش ازگذشته احساس ميشود. از اين رو، دفتر دبيركل ميدان گپ و گفتي در اينباره بود تا مشخص شود تصميم برگزاري اين اجلاس چگونه گرفته شد و بر چه اساسي احزابي محدود، بدون حضور احزاب داخلي و حتي بدون «تشريففرمايي» ديپلماتهايي همرنگ با رئيسجمهور ايران دعوت شدند؟! «محمدنبي حبيبي» دبيركل موتلفه و رئيس اجلاس مقدماتي احزاب اسلامي جهان نيز به سئوالات «شهروند امروز» پاسخ داد و بر قدرتمند بودن موتلفه در اركان قدرت ايران نه در بطن آن، بلكه در حاشيه پاي فشرد.
تسليم ضعف كنوني نميشويم
آينده خاورميانه از زبان معاون دفتر سياسي حماس
حماس (حركت المقاومه الاسلاميه) در سال 1987 همزمان باانتفاضه فلسطيني توسط شيخ احمد ياسين در غزه تاسيس شد و فعاليت خود را عليه اشغالگري اسرائيل آغازكرد. اين حزب اسلامگرا از نظر فكري و سياسي متاثر از جنبش اخوانالمسلمين است كه در دو دهه گذشته از جنبشي اجتماعي و مذهبي به حزبي قوي و منسجم تبديل شد و در انتخابات سال 2004 قانونگذاري فلسطين توانست با به دست آوردن 74 كرسي از 132 كرسي اكثريت پارلماني را كسب كند و براي نخستين بار دولتي اسلامگرا در فلسطين تشكيل دهد و اسماعيل هنيه از اين حزب به نخستوزيري برسد.
موسي ابومرزوق معاون دفتر سياسي حماس در اجلاس مقدماتي احزاب اسلامگراي جهان حضور يافت و به نمايندگي از اين تشكل به بيان ديدگاههاي تشكيلاتي خود پرداخت. در حاشيه اين اجلاس او به چند سئوال «شهروند امروز» پاسخ گفت و تحليل خود را از آينده خاورميانه مطرح كرد:
آيا اجلاس مقدماتي احزاب اسلامي با وجود اختلاف سليقهها ميان آنان به نتيجه ميرسد؟
اين ابتكار جديدي است كه نياز به پيگيري و هماهنگيهاي بيشتري دارد. نياز به تشكيل كميته پيگيري است تا موارد بحث در اين اجلاس از سوي اين كميته رديابي شود.
سالهاست كه شخصيتها، گروهها و دول مختلف به دنبال وحدت ميان شيعه و سني هستند، اما همچنان برخي اين خواسته را رويايي بيش نميدانند، چرا كه تفاوتهاي بين اين دو مذهب در لابهلاي متون، ادعيه و باورهاي آنان رخنه كرده است. شما به چه اميدي در اين اجلاس بحث وحدت را پيگيري ميكرديد؟
دو شيوه نگرش وجود دارد؛ يكي نگاه ائتلاف و توافق است و ديگري اختلاف و دوري. اگر از منظر اختلاف با ديدي منفي نگريسته شود، اين مسئله وحدت هيچگاه حل نخواهد شد و حتي در مذاهب شيعه و سني نيز فرقهاي مختلف وجود دارد و اختلافاتي بروز ميكند. از اين رو نبايد به مسائل اعتقادي شيعه و سني از نظر اختلافي نگاه كنيد. منابع شيعه و سني، قرآن و سنت است كه در هر دوي اينها اشتراك وجود دارد. هر دو قرآن واحد دارند و رسول اكرم را اسوه حسنهاي ميدانند كه قابل پيروي است. در كليات هيچ اختلافي وجود ندارد. فضاي توافق بسيار گسترده است و دروازه اختلاف بسيار تنگ. به هر حال بايد مواظب بود تا در دام اختلاف نيفتد. چه بسا در اختلاف خطرناكترين مسئله، مسئله تكفير يكديگر است.
با توجه به نفوذ و تاثيرگذاري دول غربي به ويژه آمريكا در خاورميانه، آيا همچنان به پيروزي دغدغهها و مطالبات خود مطمئن هستيد و همچنان در آينده معتقديد حماس پيروز معادلات سياسي در فلسطين خواهد بود؟
بعضي مسائل در خاورميانه وجود دارد كه نميشود به هيچ وجه آن را در نظر نگرفت و آن حقوق ملتها و ارزشهاي لايتغر امتهاست. اقتدار و قدرت در ميان گروهها پايدار نيست و گاهي هست و گاهي نيست. هيچگاه اسرائيل و ايالات متحده آمريكا به اين قدرتي كه الان در منطقه دارند، نخواهند ماند. اگرچه خاورميانه ممكن است در ضعف و سستي باشد ولي اين به اين معنا نيست كه ما حقوق ملتها را ناديده بگيريم. مسئله دوم مسئله اراده و تصميم ملتهاست. هر امت صاحب عزم و اراده، عليرغم همه دشواريها مطمئن باشيد كه به خواسته خودش ميرسد. مهم اين است كه ما زير بار ستم حكم جائرانه منطقه تسليم نشويم، به عنوان مثال اگر آمريكا بخواهد نظرش را در مسئله هستهاي ايران اعمال بكند و در مقابل ايران به حقوق حقه خودش پايبند باشد و اصرار داشته باشد، پيروز خواهد شد. براي ملت فلسطين هم يك راه بيشتر وجود ندارد و آن اينكه با پايداري و استقامت پيروز شود. آنچه مهم است، اين است كه در برهه ضعف كنوني تسليم نشويم و تسليم اين مقوله نشويم كه موازين قوا حاكم بر امور است.
حزبالله مسئول سياست خارجي احمدينژاد نيست
ديپلماسي ايراني از نگاه مشاور دبيركل حزبالله
جنبش حزبالله در اوايل سال 1980 ميلادي در لبنان اعلام موجوديت كرد. هسته اوليه حزبالله از برخي از اعضاي حزبالدعوه، جنبش امل و جنبش فتح تشكيل شد. از اعضاي حزبالدعوه و حزب امل كه به اين گروه پيوسته ميتوان از «سيدعباس موسوي،شيخ صبحي طفيلي، سيدحسن موسوي، سيدحسن نصرالله، سيدابراهيم امين، شيخ حسين الكوراني، شيخ نعيم قاسم، شيخ محمد يزبك، حسين خليل، محمد رعد، محمد فنيش، محمود القاطي،محمد الغفا و محمد ياغي» نام برد و از جنبش فتح نيز «عماد مغنيه و ابوحسن سلامه»به حزبالله پيوستند. آنها به دنبال مبارزه و مقابله با اسرائيل هستند كه آخرين نبرد اين گروه سياسي با اسرائيل در سال 2006 ميلادي به مدت 33 روز صورت گرفت.
***
«حزبالله» هم از سوي «موتلفه» به «اجلاس مقدماتي احزاب اسلامي جهاني» دعوت شده بود و نمايندگي اين حزب را «شيخ علي دعموش» مشاور سياست خارجي دبيركل حزبالله بر عهده داشت. در حاشيه اين اجلاس او در گفتوگو با «شهروند امروز» به تاثيرات سياست خارجي ايران در معادلات منطقهاي لبنان پرداخت و حزبالله را در برابر تمامي مواضع ايران پاسخگو ندانست:
آيا متد سياست خارجي در دولتهاي ايران – دولت خاتمي و احمدينژاد – براي حزبالله لبنان تفاوت دارد؟ و حزبالله كدام سياست خارجي را ميپسندد؟
اولا از نظر ما تفاوت ريشهاي ميان سياستهاي خارجي دولت آقاي خاتمي و آقاي احمدينژاد وجود ندارد. ثانيا يك هدف مشترك در سياستهاي منطقهاي بين ما، ايران، تركيه، سوريه و تمامي ملتهاي اسلامي منطقه در برابر صهيونيست و چالشهاي آمريكا وجود دارد. لذا ميتوان يك نوع اشتراك را در همه مقاطع در ميان ما و دولتهاي ايراني ديد.
آيا اظهارنظرها و نامههاي رئيس جمهوري ايران در معادلات اخير لبنان موثر بود يا نه؟ به عنوان مثال نامه آقاي احمدينژاد به ساركوزي؟
بنده معتقد نيستم كه تاثير اين نامه تا اين حد باشد. آنچه باعث شكست وساطت دولت فرانسه در مشكلات اخير در لبنان شد، خودخواهي آمريكا بود كه به دنبال رئيسجمهوري همفكر با خود در لبنان است تا خلع سلاح حزبالله لبنان را دنبال كند.
پس شما تمامي رفتارهاي دولت كنوني ايران در سياست خارجي را مثبت قلمداد ميكنيد و از آن دفاع خواهيد كرد؟
ما مسئول هر نوع شيوه سياست خارجي دولت آقاي احمدينژاد نيستيم.
پس حزبالله از كدام اقدامات دولت ايران حمايت ميكند؟
مسائل مشترك ميان ايران و حزبالله در مقابله با نفوذ آمريكا و اسرائيل در منطقه است. راي ما در اين مسئله با ايران مشترك است. ايران هم اعلام كرده كه بدون موافقت گروههاي لبناني نظري ندارد.
آيا حزبالله از اظهارات آقاي احمدينژاد مبني بر دروغين بودن هولوكاست حمايت ميكند و مدافع اين نظر است؟
قطعا.