تا زماني كه مي‌توان زيبايي را ستود مدلينگ (modeling) نيز همواره پرستيژ خود را در ميان مشاغل حفظ خواهد كرد. اگرچه 5 سال از تولد اين رشته در ايران نمي‌گذرد اما به راحتي جاي خود را در ميان اذهان جامعه حتي قشر سنتي باز كرده است. مدل بودن در كشور ما هنوز يك پرستيژ است و تبديل به يك ابزار نشده است. به همين  خاطر است كه وقتي يك مانكن لباس بر تن كرده و سوي Cat walk دفيله (رژه) مي‌رود تماشاگران قبل از لباس خود او را مي‌بينند به عنوان نمونه‌اي از زيبايي خلقت نه قالبي تراشيده از يك انسان.

فيگورهاي ايراني

آرام‌تر از اين نمي‌شود در يك موسيقي لايت و زيرشورهاي ملايم پروژكتورهاي سالن قدم برداشت. انگار كه روي ابرها راه مي‌روي اما حماسه دانش‌زاد بهترين مدل جشنواره بين‌المللي زنان سرزمين من مي‌گويد كه اين مدل دفيله رفتن از بدون كفش راه رفتن روي سنگ‌هاي داغ سخت‌تر است. اما بعد از 5 سال تمرين براي او به همان راحتي راه رفتن روي ابرها درآمده است. حماسه فقط 23 سال دارد اما سال ديگر بازنشسته خواهد شد.

مي‌گويد: «عمر اين حرفه بسيار كوتاه است و هميشه فكر مي‌كنم  اينقدر دختران زيبا و خوش‌تركيب‌تر از من هستند كه امتياز بيشتري براي مدل شدن دارند.» حماسه با قد يك متر و 65 سانتيمتر اگرچه از استانداردهاي تعريف شده اندامي براي يك مانكن كوتاه‌تر است اما  از بهترين و قديمي‌ترين مدل‌هاي خانم فروزان شاه‌كوپا، مربي مانكن‌هاي جشنواره زنان سرزمين من محسوب مي‌شود. او سال 72 به عنوان مدل كودك در اولين نمايش زنده لباس كه مادرش در هتل استقلال برگزار كرده بود شركت كرد و براي اولين بار با يك مربي آموزش‌ديده اروپايي فيگورها را آموخت و با دنياي مانكن‌ها آشنا شد و بعد از ورود به تيم شاه‌كوپا به طور جدي در بزرگ‌ترين نمايشگاه‌هاي زنده لباس شركت كرد.

فكر مي‌كردي كه با اين قدي كه داري بتواني يكي از مدل‌هاي برتر ايراني شوي؟ «نه اصلا. مدلينگ استانداردهاي خاص خود را دارد. قد و ظاهر و همچنين اخلاق همه اينها براي انتخاب يك مدل مهم است. من قد كوتاهي نسبت به استانداردهاي جهاني دارم اما خانم شاه‌كوپا معتقد است كه در فشن بايد از هر قد و هيكلي استفاده شود به همين خاطر در High fashionها كه از هر قواره‌اي استفاده مي‌شود من شروع به  كار كردم.»

آيا مي‌توان گفت كه حرفه مدلينگ حرفه اصلي شماست؟ «نه به طور صددرصد چون نه قراردادي در اين كار وجود دارد و نه آينده قابل اتكايي. در عين حال عمر اين حرفه بسيار كوتاه است.»

پس شما مدل حرفه‌اي نيستيد؟ «نه به طور كامل. من از سال آينده كه از رشته مهندسي صنايع فارغ‌التحصيل شدم در ارتباط با رشته تحصيلي‌ام فعاليت خواهم كرد. هر چند مادرم مي‌گويد كه اين كار در خون تو هست ولي خودم براي درس و رشته‌ام اولويت بيشتري قائل هستم.»

چطور با مشكلات حرفه‌اي كه در اولويت اول شما نيست كنار مي‌آيي؟ «خوب برايم اين حرفه مهم و دوست‌داشتني است حتي اگر اولويت اولم نباشد.»

از مشكلات اين حرفه بگو؟ «اينكه آدم هميشه خودش را روي يك وزن ثابت ظاهري مطلوب نگه دارد بسيار مشكل است. خانم‌ها اين موضوع را بهتر درك مي‌كنند.» شرايط اين حرفه چيست؟ «اولين شرط آن، قد بالاي 173 سانتيمتر است. اندامي متناسب. ظاهري مطلوب و اخلاقي خوش و آرام. كساني كه وارد اين حرفه مي‌شوند  بايد قدرت پذيرش رهبري را داشته باشند چون يك نفر است كه مدام به آنها امر و نهي مي‌كند. ممكن است فرياد بكشد يا خشمگين شود يا براي مدتي يكي را از گروه معلق كند. رعايت احترام متقابل و ايجاد هماهنگي با ساير اعضاي گروه و از همه مهمتر پوشيدن لباس‌هايي را كه دوست ندارد. خوب طبيعي است كه خود ما برخي از مدل‌ها و طراحي‌ها را نمي‌پسنديم حتي اگر بپوشيم بر انداممان گريه مي‌كند اما وقتي موظفيم بپوشيم بايد كه اين كار را انجام دهيم.»

براي حفظ شرايط فعلي خود چه كارهايي انجام مي‌دهي؟ «خب هميشه بايد خورد و خوراكم را رعايت كنم. البته اغلب بانوان هميشه بايد اين كار را انجام دهند چون به نسبت مردان از فضاي تحرك كمتري برخوردار هستند. من روزي 20 دقيقه حتما نرمش مي‌كنم. نيم ساعت هم شبانه پياده‌روي مي‌كنم. اغلب شام نمي‌خورم. كاملا مراقب پوست و موي خود هستم.»

فكر مي‌كني مانكن‌هاي ايراني در قالب استانداردهاي جهاني قرار دارند. خود شما آيا خود را با مانكن‌هاي اروپايي مقايسه مي‌كني؟ «من فشن‌هاي خارجي را زياد تماشا مي‌كنم. شخص خودم فقط از لحاظ قد با استانداردهاي جهاني فاصله دارم اما در ساير زمينه‌ها چه فيزيكي، چه اخلاقي و حتي دفيله رفتن كاملا خود را برابر با آنها مي‌دانم.»

فكر مي‌كني اين حرفه از لحاظ مالي برايتان سودآوري و صرفه دارد؟ «خب بله. هر دفيله رفتن به نسبت سابقه، مهارت مانكن بين 3 تا 7 هزار تومان در ايران است و هر فشن حدودا 50 تا 100 دفيله دارد كه بين 3 تا 4 مرتبه نصيب هر مانكن مي‌شود. اگر تعداد فشن‌هاي ايراني بالا برود حرفه مانكن يك حرفه پولساز محسوب مي‌شود.»

تمام شرايط و امكاناتي كه يك مانكن ايراني در اين مسير ناپيموده دارد چيزي در بضاعت جامعه قائم به سنت و عرف ايراني است. مدلينگ در ايران قدمتي كمتر از 6 سال دارد اما حداقل 50 سال تجربه كشورهاي اروپايي و آمريكايي در برگزاري نمايش‌هاي زنده و همچنين دختران شايسته جهان را در پيش رو دارد.

مدلينگ حرفه‌اي

Modeling يك  علم شناخته شده و پذيرفته شده در جهان است. درست از زماني كه لباس كاركرد پوششي صرف خود را از دست داد و به وسيله‌اي براي زيبايي تبديل شد، وقتي طراحان لباس جايگاه واقعي خود را پيدا كردند پاي مدل‌ها و مانكن‌هايي كه اين لباس‌ها را به زيباترين شكل در بازار عرضه كنند وسط كشيده شد. مادلينگ  زيرمجموعه علم ديگري به نام Cat walk قرار دارد كه صرفا به آموزش مانكن در راه رفتن يا ژست  گرفتن Stop figure مي‌پردازد. شعبه‌هايي به نام Fashion agency در دنيا وجود دارد كه شركت‌هاي ثروتمندي هستند و با آموزش مانكن‌ها و اجاره آن به طراحان سود سرشاري را كسب مي‌كنند. در حال حاضر دو شركت Star و Start از معروف‌ترين آژانس‌هاي دنيا هستند كه تاپ‌ترين مدل‌ها را در اختيار دارند. آنها را جذب كرده به اردوهاي خاص مي‌برند و به طور خلاصه صرفا براي اين كار تربيت مي‌كنند. هر شركت معتبر لباس يا طراح قدرتمند هنگام برگزاري نمايش‌هاي زنده فصلي با اين شركت‌ها قرارداد بسته و تعدادي از مدل‌ها را براي اجراي شو استخدام مي‌كنند. در طول مدت اين قرارداد مدل بايد كاملا هماهنگ با برنامه‌هاي شركت فعاليت كرده و از همكاري با شركت‌هاي ديگر حذر كند.

به گفته فروزان شاه‌كوپا چنين شركت‌هايي در ايران وجود ندارد. اصولا هم رسم نبود كه لباس‌ها در قالب مانكن زنده عرضه و به نمايش گذاشته شود و براي اين كار از مانكن‌هاي مصنوعي استفاده مي‌شد اما بعد از سال 81 كه اولين شوي زنده لباس توسط خانم مهلا زماني برگزار شد به مرور حرفه Modeling نيز قالب خود را طرح‌ريزي كرد. بعد از آن هم خانم شاه‌كوپا در جشنواره‌هاي دانشجويي طراح لباس، اولين مدل‌هاي آماتور را به كار گرفت تا لباس‌هاي طراحي شده توسط دانشجويان در بهترين  شكل خود عرضه شود.

گرچه تصور نمي‌رود كه به اين زودي هم چنين شركت‌هايي ثبت شده و فعاليت رسمي و كانوني خود را آغاز كنند چون به اعتقاد شاه‌كوپا هنوز در ماهيت اين شركت‌ها ترديد وجود داشته و محل درآمد آن هنوز شرعا مورد تاييد قرار نگرفته است.

بخش مهم ديگر اين حرفه وجود سالن‌هاي مخصوص نمايش لباس است. اين سالن‌ها به طور استاندارد بايد داراي سكوي نمايش به طول 18 متر باشد كه در ايران چنين سالني وجود ندارد. اين Cat walk در دنيا اغلب يا به شكل I يا به شكل صليب يا دايره يا ‌u شكل است و طول آن  مطابق با استانداردهاي جهاني بايد بين 18 تا 20 متر باشد.

شاه‌كوپا مي‌گويد: «تا زماني كه حرفه مدلينگ در ايران هويت و جايگاه خاص خود را پيدا نكرده و تا زماني كه براي آن يك جايگاه قانوني در نظر گرفته  نشده نمي‌توان انتظار داشت كه مدل خوب تربيت كرد. سالن مخصوص با كيفيت مطلوب ساخت و از همه مهم‌تر نمي‌توان در مسير حرفه‌اي بودن گام برداشت و همواره در سطح آماتوري با فاصله زياد از استانداردهاي جهاني باقي خواهيم ماند.»

در مسير مدلينگ

مجلات خارجي را كه ورق مي‌زنيد محال است كه يا روي جلد يا حداقل روي يكي از صفحات عكس مدل‌هاي معروف دنيا را نبيني. اين عكس‌ها مثل يك مارك معروف و معتبر فروش مجلات، اجناس و حتي لباس‌ها را تضمين مي‌كنند. از خانم فروزان شاه‌كوپا كه دوره مكاتبه‌اي را در خصوص تربيت مانكن با بسياري از شركت‌هاي معتبر دنيا گذرانده مي‌پرسيم كه يك مانكن چه ويژگي‌هايي بايد داشته باشد.

او مي‌گويد: «فيزيك مناسب اولين، دومين و سومين اولويت در يك مانكن محسوب مي‌شود. در دنيا مانكن زير 175 سانتي‌متر نداريم. مدل‌هاي تاپ از اين رده سني به بالا انتخاب مي‌شود. به لحاظ عضلاني مدل نبايد لاغر و استخواني يا به قول اروپايي‌ها skiny باشد. اين مساله به‌ويژه بعد از فوت مدل برزيلي از فرط لاغري رايج شد.» با يك مقايسه ساده ميان مدل‌هاي سال 2007 با سال‌هاي قبل مي‌توان به اين تفاوت عضلاني در سال اخير پي برد.

دومين اولويت كه ادامه و وابسته به اولويت اول محسوب مي‌شود فرم استخوان‌بندي و ستون فقرات مدل است. شاه‌كوپا يادآور مي‌شود: «انحناي ستون فقرات بايد مناسب باشد؟ با شانه‌هاي برابر. در دنيا به دليل استفاده زنان از كيف‌هاي روي دوشي معمولا يكي از شانه‌ها افتاده‌تر از شانه ديگر است كه اين مساله نبايد در مدل‌ها ديده شود.»

وي در مورد تركيب‌بندي استخوان‌ها در مانكن‌ها مي‌گويد: «مانكن‌ها بايد پاهاي بلندتري نسبت به بالا تنه داشته باشند چون اين اندام را زيباتر مي‌كند همچنين استخوان‌هاي ترقوه بايد بيرون باشد چون لباس را خوش‌تركيب‌تر نشان مي‌دهد. گودي كمر جزو اصول اوليه يك اندام زيبا در زنان است.»

البته بعضي مواقع شكل گرفتگي عضلات در دنيا مد مي‌شود. برجستگي عضلات، انحناي ستون فقرات و پربودن بازوها همه يك خصوصيت موقت است كه نسبت به مد تغيير مي‌كند...

اولويت بعدي به گفته خانم شاه‌كوپا صورت و ظاهر است. گونه برجسته همواره در ارزشيابي يك صورت زيبا مورد توجه قرار مي‌گيرد. زاويه فك، مدل لب‌ها و مدل پيشاني از ديگر شرايط زيبايي در صورت محسوب مي‌شود. گفته مي‌شود كه آمريكايي‌ها زيباترين زاويه فك را در صورت دارند. فاصله زياد چشم و ابرو و انحراف نامحسوس يكي از مردمك‌هاي چشم از عناصر زيبايي‌بخش در انتخاب يك مدل محسوب مي‌شود.

شاه‌كوپا مي‌گويد: «همه اينها زماني ارزش پيدا مي‌كند كه اين زيبايي‌ها ذاتي و طبيعي باشد. هرگونه عمل جراحي زيبايي در مدل‌ها مردود است و اصولا در انتخاب مدل اگر جراحي زيبايي در هر يك از اندام صورت گرفته باشد مدل از دور خارج مي‌شود. با اين وجود همواره اولويت با اندام است و شما مي‌بينيد كه برخي از مدل‌هاي معتبر دنيا اصلا صورت زيبايي ندارند. مگر در مدل‌هاي فتوژنتيك كه از آنها براي تبليغ و نمايش لوازم آرايش استفاده مي‌شود.»

هرگز نمي‌توان تصور كرد كه اخلاق و آداب مطلوب اجتماعي از جمله شاخصه‌هاي تعيين‌كننده براي يك مانكن است. رفتار خوب و شايسته با اطرافيان به‌ويژه با زيردستان همواره در سراسر زندگي حرفه‌اي مانكن‌ها توسط گروه‌هاي ناظر مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد. وقتي نائومي كمبل، معروف‌ترين تاپ مدل دنيا از عصبانيت گوشي موبايل را به طرف يكي از كارگرانش پرتاب كرد و در مجازات آن مجبور شد يك هفته تعدادي از سرويس‌هاي بهداشت عمومي شهر را بشويد به شدت از محبوبيتش كاسته شد و به پايين جدول مدل‌هاي معروف دنيا سقوط كرد و باعث شد كه كارولينا كوركوا در صدر جدول قرار بگيرد.

عموما مانكن‌ها به جز يك گريم ساده حق استفاده از لوازم آرايشي را ندارند. در بعضي از مدل‌ها داشتن كك و مك يك امتياز محسوب مي‌شود.

مدل ايراني و استاندارد جهاني

نزديك به 40 مانكن آماده در تيم خانم شاه‌كوپا فعاليت مي‌كنند كه 30 نفر از آنان به طور ثابت از چند سال قبل در تيم وي حضور مستمر دارند. شاه‌كوپا مي‌گويد: «البته من اين تيم را به مرور و به صورت اتفاقي جمع كردم وگرنه هيچ آگهي يا مكانيسم صحيحي براي پيدا كردن آنها نداشتم. يك بار خواستم آگهي بدهم كه برخورد درستي با من نشد.»

او بعد از مكاتباتي كه با شركت‌هاي مختلف مدلينگ داشت تصميم گرفت كه مدل‌هاي ايراني را براساس ارزش‌هاي اسلامي تربيت كند. يك تيم 10 نفره را از ميان دانشجويانش در دانشگاه الزهرا انتخاب كرد و مدل Cat walking و stop figure را به آنان آموزش داد. «من دو مدل يك خطي و ضربدري را به آنان آموزش دادم و بعد در اثر تجربه در نمايش‌هاي زنده مختلف نوع دفيله را نيز تغيير دادم. براساس لباس‌هايي كه بايد مانكن‌ها مي‌پوشيدند دفيله‌هاي مختلف را طراحي كردم كه مشكل‌ترين آنها مدل شوك است كه هنرمان 4 مانكن بايد به طور متقاطع حركت كنند. يك خطاي كوچك در محاسبه ممكن است باعث تصادم 4 مانكن با هم شود.

مانكن‌هاي ايراني متوسط قدشان 175 متر است. بلندترين مدل من 184 سانتي‌متر قد دارد كه در زمره بهترين‌هاست. قطعا اگر حرفه مدلينگ بيشتر جا بيفتد مي‌توان در انتظار مانكن‌هاي بهتري بود.» او تلاش مي‌كند حتي طرز دفيله مانكن‌ها را از سطح لايت و سبك به دفيله  تند بالا ببرد. اين نوع دفيله معمولا متناسب با لباس‌هايي كه در نمايشگاه‌ها عرضه مي‌شود نيست.

«ظاهر مانكن‌ها براي تماشاگران ايراني اهميت زيادي دارد. در اروپا مانكن‌ها حتما بايد بدون لبخند و ماسكه دفيله بروند. حتي معروف‌ترين ديزاينر دنيا جان گاليانو كه طراح شركت كريستين ديور است همواره مانكن‌هايش را به صورت ماسكه گريم مي‌كند. چون او معتقد است كه مانكن يك ابزار است و نبايد صورت زيبا يا وجهه معروف او تمركز تماشاگران را از لباس منحرف كند.»

شاه‌كوپا مي‌گويد: «يك مانكن بعد از 3 بار دفيله توسط مخاطبش شناخته مي‌شود و بعد مخاطب در دفيله به جاي ديدن لباس مانكن را مي‌بيند. به همين دليل طراحان بزرگ دنيا بيشتر از 3 دفيله ندارند و صورت را فقط با گريم ساده و بدون جذابيت فوق‌العاده‌اي آراسته مي‌كنند.»

البته در ايران تجربه ثابت كرده كه تماشاگران به صورت زيباي مانكن و به آن لبخند جادويي‌اش بيشتر از لباس علاقه دارند. شاه‌كوپا با ممانعت از آرايش اضافه از خو گرفتن تماشاگر به مانكن جلوگيري مي‌كند.

او سطح درآمد مانكن‌هاي ايراني را نسبت  به مانكن‌هاي خارجي بسيار ناچيز مي‌داند: «يك مانكن خارجي به طور متوسط در هر دفيله 400 يورو دستمزد مي‌گيرد. اين به نسبت رقم مانكن‌هاي ايراني بسيار كم است.»

او  بهترين مانكن‌هاي دنيا را متعلق به فرانسه و ايتاليا مي‌داند. «بدترين مانكن‌هاي دنيا عرب‌ها و ترك‌ها هستند كه دفيله آنها بيشتر به حركات موزون و نمايش دختران شايسته شباهت دارد.» در هر حال مانكن بودن هنوز در ايران يك آرزوي دخترانه است تا يك حرفه جدي و پولساز...