گفتوگو با مدير مركز فلكي- نجومي دفتر آيتالله سيستاني
علم نجوم كه سالها در گرد حوزويان جايي نداشت و نامش از صفحات برنامههاي درسي طلبهها پاك شده بود، بار ديگر به ميان آنان آمده است. اختلاف بر سر آغاز ماه قمري كه يك روز جابهجايي آن با حرمت و وجوب روزه مقارن است، حوزويان و علماي اين دير را بر آن داشته است كه گعدههاي خود را به رنگ و لعاب نجوم مزين سازند و اختلاف و ترديد در اعلام روز اول ماه رمضان و عيد فطر را بكاهند. اين بهانهاي بود تا مركزي وابسته به دفتر آيتالله سيستاني در قم برپا شود: «مركز مطالعات و پژوهشهاي فلكي- نجومي»؛ دفتري كوچك كه در مقابل آن موسسه بزرگ آموزشي- پژوهشي امام خميني وابسته به آيتالله مصباحيزدي ديده ميشود و آن طرفتر مدرسه علميه مشهوري به نام «معصوميه». اگر بهانه تاسيس، نياز و دغدغهاي فقهي بود، اما اسلوب و روشهاي حاكم بر اين مركز با ساير انجمنها و مراكز علمي نجوم تفاوتي ندارد و آن را در زمره يكي از تخصصيترين مراكز علم نجوم در ايران قرار داده است. تفاوت فقط در هدف اوليه اين مركز يعني «رصد رويت هلال ماه» نهفته و برپايي همايشهاي ويژه براي مسوولان دفاتر مراجع تقليد و آموزش طلاب را به ارمغان آورده است. در نيمه ماه صوم مدير 29 ساله و مكلاي اين مركز 10 ساله بدون هيچ تشريفاتي پاي ميز پاسخگويي نشست و از تناسب مركزي براساس علم جديد نجوم با حوزه بر مبناي علوم قديمه سخن گفت. «محمدصالح نجف» اينگونه از سوالات «شهروند امروز» استقبال كرد:
جايگاه علم نجوم در ميان حوزويان چگونه است؟
نجوم در گذشته از دروس حوزوي به حساب ميآمد، اما اندكاندك اين مبحث درسي به دليل گذر زمان و عدم آشنايي مدرسين اين درس به دانش جديد به حاشيه رفت و از دروس اصلي حوزوي فاصله گرفت.
پس چگونه است كه بار ديگر حوزويان به اين علم نزديك شدهاند، به گونهاي كه مركزي زيرمجموعه دفتر يكي از مراجع بزرگ تقليد- آيتالله سيستاني- تاسيس ميشود؟
روحانيوني كه براي تبيلغ اعزام ميشوند، با چند مشكل اساسي بهويژه در مناطق دورافتاده روبهرو ميشوند. به عنوان مثال قبلهيابي بايد در اين منطقه مورد ارزيابي قرار ميگرفت، اما مبلغ آموزش نديده بود تا اين مشكل را حل و سمت قبله را محاسبه كند. همچنين در مورد اوقات شرعي مورد سوال قرار ميگرفت. از سوي ديگر در مورد اول ماه همواره از مبلغان سوال ميشد، اما به دليل عدم آشنايي آنان به اين موضوع، براي اين مبلغان زيبنده نبود.
يعني مركز مطالعات و پژوهشهاي فلكي- نجومي دفتر آقاي سيستاني به اين دليل راهاندازي شد؟
بله، در ابتداي مهر در سال 76، هدف اصلي بحث رصد كردن هلال ماه براي اول ماههاي قمري در دستور اين مركز قرار گرفت و ستاد استهلال براي محاسبه مشخصات هلال ماه در اين مركز تشكيل شد تا اين مسائل را به اطلاع مراكز ديگر بهويژه دفتر مراجع عظام تقليد قرار دهيم. لذا در ابتدا آموزش طلاب براي علم نجوم و رفع مشكلات مذكور را پي گرفتيم و در مرحله اول 40 طلبه را گزينش و از بهترين اساتيد دانشگاه و حوزه دعوت كرديم. اكنون پس از گذشت 10 سال توانستهايم. حدود دوهزار نفر توسط اين مركز آموزش ديدند و همچنين حدود 1500 نفر ديگر كه غير طلبه بودند نيز آموزش ديدهاند.
در گذشته هم مشكلات عدم آشنايي طلاب با علم نجوم و حتي بحث رويت ماه وجود داشت، اما چه مساله اصلياي پيش آمد تا اين مركز راهاندازي شود؟
دغدغه اصلي در پي اختلافات جدياي بود كه بر سر رويت هلال در آن سالها، به وجود آمده بود و ادعاهايي مبني بر رويت ميشد كه واقعي نبود. چرا كه رصد هلال ماه توهم بسيار دارد.
با توجه به اينكه اين مركز زيرمجموعه دفتر آيتالله سيستاني است، آيا اعلام نظر اين مركز در اذهان تداعي نظر اين مرجع تقليد را نميكند؟
نظري كه توسط اين مركز اعلام ميشود، به معناي نظر اين مرجع بزرگوار يا فتواي فقهي نيست. حتي در تقويمهايي كه منتشر ميكنيم، نوشته ميشود كه اين پيشبيني يك اطلاعات علمي محض است و آغاز ماه قمري از نظر شرعي با ديدن هلال ثابت ميشود. لذا اين اطلاعات در اختيار آقايان مراجع قرار ميگيرد تا فقط كمكي باشد براي اعلام نظر آنان والا اين مركز به دنبال تحميل نظر خود نيست.
پس چه تفاوتي ميان نظر اين مركز و ديگر مراكز نجوم علمي بدون وابستگي به مراكز حوزوي يا دفاتر مراجع وجود دارد؟
آن زمان كه اين مركز تاسيس شد، شوراي تقويم در مركز ژئوفيزيك دانشگاه تهران تشكيل نشده بود، بلكه يكي از اساتيد، تقويم ايران را مينوشت. اكنون اين شورا برپا شده است. آن زمان نه اين شورا بود و نه ستادي با عنوان ستاد استهلال وجود داشت.
در سال 76 اين مركز اولين ستاد استهلال بود؟
به عنوان ستاد استهلال بله، البته الان هم با مركز ژئوفيزيك تهران و هم با ستاد استهلال دفتر مقام معظم رهبري مرتبط هستيم و تعامل داريم.
شما در جهت اعلام اطلاعات به دفاتر مراجع چه كارهايي انجام دادهايد؟
از سال 1419 هـ .ق در ابتداي هر سال قمري كتابي مبني بر پيشبيني وضعيت هلال توسط اين مركز منتشر ميشود. آقايان نيز با مقايسه اين استنادات با شهادت برخي افراد معتمد خود، به درست بودن آن پي ميبردند.
فكر نميكنيد يكي از دلايل اعتماد كردن به مستندات شما، وابستگي به دفتر يكي از مراجع تقليد است؟
ممكن است. ولي جنبه ديگر آن ارتباط مستمر ما با دفاتر مراجع عظام تقليد است اين ارتباط ميتواند فضايي از اعتماد ايجاد كند.
با اين توضيحات فعاليت شما با ساير مراكز علمي نجوم تفاوتي نميكند.
در زمان تاسيس اين مركز، مركز ديگري نبود كه بحث رويت ماه را انجام دهد. اگر هم مراكزي وابسته به برخي دانشگاهها وجود داشت، اين مراكز به طور تخصصي به نيازهاي شرعي- فقهي همچون رويت ماه پاسخ نميگفتند. اين مركز به طور تخصصي به اين نيازها ميپردازد و حتي از اساتيد متخصص در اين مورد استفاده كرديم، كساني كه اكنون مسووليتهاي مختلفي در ستادهاي ديگر يا در شوراي تقويم دارند.
آيا مراجع تقليد از اين مركز مشورت ميگيرند؟
بله، نه تنها در اطلاعاتي درباره رويت هلال مشورت گرفته ميشود، بلكه اين مركز تا به حال همايشهايي تخصصي ويژه مسوولان و نمايندگان دفاتر مراجع تقليد درباره رويت هلال ماه برگزار كرده است و در آستانه اول ماه رمضان يا ماه شوال نمايندگان آقايان جهت رويت هلال در محلهاي رصد كردن هلال توسط اين مركز حضور مييابند.
تا به حال نظرات اين مراكز چه تاثيري بر نظر آقايان داشته است؟
به عنوان مثال اگر ما بگوييم رويت هلال در شرق آسيا قابل رويت نيست، ادعاهايي كه در شرق آسيا براي آقايان مطرح ميشود، كمتر مورد توجه قرار ميگيرد و در برخي اوقات برخلاف تقويم اعلام ميشود كه اول ماه اعلام شده با اطلاعات اعلام شده توسط مركز همخواني دارد.
در حال حاضر تعامل اين مركز با ستاد استهلال دفتر مقام رهبري چگونه است؟
ستاد وابسته به دفتر رهبري با ما در ارتباط است و ستادهايي كه زير نظر ما هستند، با دفتر رهبري در ارتباطند و گاهي گروه مشترك از اين دو ستاد در برخي مناطق تشكيل و كاري مشترك انجام ميشود.
تا به حال نظر آيتالله سيستاني درباره مركز، با توجه به وابستگي اين مركز به ايشان چه بوده است؟
برخي اوقات كه اطلاعات ماهانه يا كتاب سال قمري دير به دست ايشان در نجف ميرسد، مستمر پيگيري ميكنند و علت اين تعلل را جويا ميشوند و گاهي هم كه خدمت ايشان در نجف رسيديم، ايشان از فعاليتهاي اين مركز تشكر كردهاند.
چهارشنبه 18 مهر1386 ساعت 14:4 توسط شهروند امروز |
موضوع: حوزه |