بورياباف در كارگاه حرير! - علي ميرزايي

 يكي ديگر از تيم‌هاي ملي فوتبال ما باخت. ما به اين باخت‌ها عادت كرده‌ايم، يعني عادتمان داده‌اند. تيم ملي نوجوانان، تيم ملي جوانان، تيم ملي اميد و حالا تيم ملي فوتبال بزرگسالان ما باختند و به جام و جاه نرسيدند. اگر سازمان ورزش ما منصف باشد و حوصله داشته باشد،‌ بايد تكليف اين ضعيف‌ترين فدراسيون ورزشي ايران را يكسره كند. هيچ فدراسيون عملكردي چنين فضاحت‌بار نداشته است. فوتبال، اين ورزش دلال‌زده، پول‌زده و سياست‌زده اما متاسفانه، به هيچ كدام از روياهاي مديران دولتي جامه عمل نپوشانده است. جا دارد كه مديران دولتي چشمان‌شان را باز كنند و بيش از اين احساسات شريف اين ملت را به بازي نگيرند و بيش از اين چشم بسته براي اين رشته ورزشي هزينه نكنند يعني پول ملت را هدر ندهند و دور نريزند.

فوتبال ما دچار ضعف مديريت است. اگر چنين اتفاقي كه براي همه تيم‌هاي ملي فوتبال ما افتاده است براي تيم‌هاي ملي كشوري ديگر مي‌افتاد، حتما مربيان و مديران آن از فردا صبح سركارشان نمي‌آمدند. اگر هم مي‌آمدند،‌ آنها را اخراج مي‌كردند.

 ضعف برنامه‌ريزي، فقدان آينده‌نگري، روزمرگي، چشم بستن بر تحولات جهاني در اين رشته، دل‌خوش كردن به بازي با تيم‌هاي ضعيف، حاكميت دلالان در استخدام مربيان اكثرا بي‌هويت و ضعيف،‌بي‌اعتنايي به توان و قابليت مربيان موفق داخلي، از جمله ايرادهايي است كه فوتبال ما را چون خوره از درون خورده و به اين روز انداخته است كه هيچ‌گاه در تاريخ ورزش ما سابقه نداشته است يا اگر سابقه دارد (كه من نمي‌دانم) مربوط به دوره‌هايي است كه ورزش ما سر و سامان و حساب و كتابي نداشته يا عملا نخواسته‌ايم در عرصه‌هاي ورزشي حاضر بشويم. امروز بيش از هر زمان ديگر پول خرج مي‌كنيد ولي به هيچ نتيجه‌اي نمي‌رسيد.

امروز به تغيير بنيادي نياز داريم. به برنامه‌ريزي بنيادي نياز داريم. برنامه‌ريزي اين نيست كه تقويم مسابقات سالانه را بنويسيم. برنامه‌ريزي يعني تعيين فاصله وضعيت موجود تا وضعيت مطلوب و آنگاه تعيين فعاليت‌هايي كه ما را از وضع موجود به وضع مطلوب مي‌رساند، كاري است فني و مشكل و از هر كس هم بر نمي‌آيد. اولا بايد به برنامه‌ريزي اعتقاد داشت و ثانيا بايد اصول و فروع اين كار را بلد بود. در مديران فعلي چنين تواني را نمي‌بينم.

قلعه‌نويي

قلعه‌نويي فقط قلعه‌نويي است و لاغير. امروز، بايد كساني كه او را بركشيده‌اند و بر اين مسند نشانده‌اند پاسخگوي بازي‌هاي بسيار بد و باخت بسيار بد ما به تيم جوان كره باشند. قلعه‌نويي فقط يكي از كساني است كه بايد پاسخگو باشد.

او بايد بگويد كه چگونه حاضر شد چنين سمتي را بپذيرد، همين. بقيه گناهان، متوجه او نيست. متوجه كساني است كه از ميان تمامي گزينه‌هاي موجود، او را برگزيدند. من به مربيان خارجي كاري ندارم و كاري ندارم كه مربيان چهار تيمي كه به مرحله يك چهارم نهايي قهرماني ملت‌هاي آسيا رسيده‌اند چه كساني هستند و چه پشتوانه‌اي دارند و از كجا آمده‌اند، ولي در همين فوتبال رو به موت ما هستند مربياني كه از تمامي جنبه‌ها از قلعه‌نويي برتر هستند؛ جلال طالبي، محمود ياوري، فيروز كريمي، جلالي، پرويز ابوطالب و بيژن ذوالفقارنسب از جمله مربياني هستند كه از همه جهات از قلعه‌نويي سر هستند؛ ولي تصميم‌گيرندگان فوتبال ما آنان را نديده گرفتند و قباي مربيگري تيم ملي را به اندازه قامت قلعه‌نويي بريدند و دوختند. روشن است كه از قلعه‌نويي به اندازه قلعه‌نويي بايد انتظار داشته باشيم، نه بيشتر.

از ميان ويژگي‌هاي اصلي هر مدير، به دو ويژگي مي‌پردازيم. يكي مشروعيت مدير است و ديگر توانايي مدير در ايجاد انگيزه. منظورم از مشروعيت مدير اين است كه نيروهاي تحت مديريت او قلبا و وجدانا (نه در لفظ و در ظاهر و از روي ترس) بپذيرند كه مدير آنان شايستگي و وجاهت مديريت بر آنان را دارد. يعني بازيگراني مانند مهدوي‌كيا، نكونام، كريمي، هاشميان و زندي با قلب خود و در درون خود بپذيرند كه قلعه‌نويي شايسته مديريت بر آنان است.

 آيا اينطور است؟ كافي نيست كه قلعه‌نويي خودش خود را شايسته اين سمت بداند، يا كساني كه او را برگزيده‌اند چنين معتقد باشند، بلكه بازيكنان ما نيز بايد در باطن خود، او را به مربيگري پذيرفته باشند. نكته ظريفي است و نكته بسيار مهمي است. وقتي شادروان حسين فكري مربي تيم ملي بود، كسي در اين شك نداشت كه «آقافكري» شايسته اين مقام است. وقتي كه شادروان دهداري مربي تيم ملي شد (حتي در آخرين دفعه كه او را با بحران روبه‌رو كردند) كسي در اين شك نداشت كه «آقادهداري» شايسته اين مقام است. از مربيان خارجي نيز كساني مانند رايكوف و فرانك اوفارل چنين وجاهتي را داشتند.

منظورم نوعي بيعت است؛ بيعت امري دروني است، اعتقادي است، زوري نيست، ظاهري نيست. امروز، در ميان جوانان، اگر علي دايي مربي شود به گمانم كسي در قابليت‌هاي او شك نكند، ولي براي قلعه‌نويي پوشيدن قباي مربيگري تيم ملي بزرگسالان زود بود و كساني كه او را به چنين راهي كشاندند نه تنها به او خدمتي نكردند، بلكه به او ظلم هم كرده‌اند. او هنوز بايد مي‌آموخت. او بايد پله‌ها را يكي يكي بالا مي‌رفت.

ويژگي ديگري كه مدير بايد داشته باشد، توانايي ايجاد انگيزه است. مربي بايد صاحب چنان قدرت روحي و معنوي باشد و چنان آموزش ديده باشد و فوت و فن كار را بداند كه بازيكنان خود را، براي بازي‌هاي بزرگ، پرانگيزه به ميدان بفرستد. در ميان مربيان سال‌هاي گذشته تيم ملي بزرگسالان، حشمت مهاجراني اين ويژگي را به حد كمال داشت.

هنر اصلي او ايجاد وحدت و انگيزه در بازيكنان خود بود. بازيكنان هم او را دوست داشتند. او نقش پدر بازيكنان را بسيار عالي بازي مي‌كرد. بازيكن بايد به چنان مرحله‌اي از آمادگي رواني برسد كه وقتي به ميدان مي‌رود، با تمام نيرو در خدمت تيم باشد. صفاتي مانند غيرت و تعصب كه در ادبيات ورزشي ما بزرگ شده، جلوه‌هايي از همان آمادگي روحي و رواني است. قلعه‌نويي و همراهان او (كادر فني) نتوانستند انگيزه لازم را در بازيكنان ما به وجود  بياورند. بازيكنان، ضمن اينكه سردرگم بودند (بيشتر در سه بازي اول) انگيزه لازم را نيز نداشتند.

فوتبال ما، هميشه همين بوده كه اين بار بود. تنها تفاوت، از ديدگاه من، فقدان وجاهت مربي و مربيان و ناتواني مربيان در ايجاد انگيزه كافي در ميان بازيكنان بود. آنها حتي به اندازه برانكو ايوانكوويچ در كار خود موفق نبودند.

اين حكايت را اگر هم شنيده باشيد به شنيدن دوباره مي‌ارزد كه نقل مي‌كنند نادرشاه در جنگ هندوستان سربازي را در ميان لشكريان خود ديد كه بسيار جانانه و باشهامت مي‌جنگد. نادر از او ‌پرسيد: هنگامي كه افغان‌ها به ايران حمله كردند و سپاه ايران را شكست دادند، تو كجا بودي؟ سرباز مي‌گويد: من بودم، تو نبودي!

اين حكايت، چه واقعي چه ساختگي، نقش و اهميت مديريت را نشان مي‌دهد. به پديده ايجاد انگيزه تاكيد مي‌كند. مي‌گويد كه سرباز همان سرباز است، ولي نادرشاه افشار با شاه سلطان حسين صفوي خيلي فرق دارد. تيم ملي فوتبال ما، همانند همه فوتبال‌ ما، دچار فقر و ضعف مديريت است. بيشترين پول را دولت براي فوتبال خرج مي‌كند، بيشترين انرژي دولت براي اين فوتبال صرف مي‌شود (در واقع به هدر مي‌رود) و تمام تيم‌هاي ملي ما، در رسيدن به هدف ناكام هستند. ايراد را در «مديريت» مي‌بينم وگرنه همه چيز فراهم است.

شانس

پديده‌اي به نام شانس وجود خارجي ندارد. هنگامي كه تيم ايران در ضربات پنالتي به تيم كره (تيم جوان كره، بدون چند ستاره اصلي‌اش) باخت، مربي تيم  ملي در كنفرانس مطبوعاتي گفت كه ما برتر بوديم ولي چون شانس نداشتيم باختيم و اينكه در ضربه‌هاي پنالتي هم شانس نداشتيم.

اين‌ حرف‌ها، به نظر من هم ناشي از زمينه فرهنگي نادرست است (شانس، شانس، شانس كردن هنگام ناكامي) و هم وسيله‌اي است براي سرپوش گذاشتن بر ناكامي‌ها و ناتواني‌ها. بازيكني كه توپ را به دروازه خالي نمي‌زند و به خارج مي‌فرستد، بي‌شانس نيست، ناتوان است. ناتوان از نظر تكنيكي و ناتوان از نظر روحي. او شتابزده است. او كم‌هوش و حواس است. او اشتباه مي‌كند. به شانس مربوط نيست. برخي از همكاران مطبوعاتي نيز (مكررا در تلويزيون) دائم از شانس و بي‌شانسي و كم‌شانسي حرف مي‌زنند. به نظر من،‌ اين يعني مردم‌فريبي و به عبارت بهتر، عوام‌فريبي. چرا نمي‌گوييد ضعف آموزش؟ چرا نمي‌گوييد ضعف تكنيك؟

با مردم شفاف حرف بزنيد. مربي تيم ملي هم بايد با مردم شفاف حرف بزند. بازيكني كه توان روحي‌اش كافي نيست و نامسوولانه پشت ضربه پنالتي قرار مي‌گيرد و مربياني كه چنين بازيكن ناآماده‌اي را براي زدن پنالتي انتخاب مي‌كنند، به نوعي مرتكب خطا و خلاف مي‌شوند (اگر افراطي باشيد مي‌گوييد خيانت). ولي وقتي اين ناتواني‌ها را به شانس نسبت مي‌دهيد، فرهنگ غلطي را رواج مي‌دهيد. ضمن اينكه، از فردا صبح هم بايد برويم به دنبال شانس! ولي اگر به ضعف آموزش و ناتواني روحي تاكيد كنيد، كارتان سخت مي‌شود، چون از فردا بايد برويد دنبال آموزش‌دهندگان صالح و توانمند و آموزش بهتر و مكلف مي‌شويد كه راه‌هاي تقويت روحي و رواني را پيدا كنيد. كدام درست است؟ شانس؟ يا آموزش؟ يا مربي؟

ممكن است بازيكني هنگام زدن ضربه پنالتي ليز بخورد، مانند ديويد بكام در يورو 2004. اين  را اولا بايد به حساب شتابزدگي گذاشت و ثانيا به حساب بي‌دقتي. ضمن اينكه اين، تصادف هم هست، ولي بدشانسي نيست. ولي اگر براي بازيكن ايراني اين اتفاق بيفتد، گزارشگر و مفسر و مربي و بازيكن مي‌افتند دنبال شانس! و اين براي پوشاندن ضعف‌هاست و نتيجه‌اش رواج فرهنگ غلط در ميان مردم، به ويژه نوجوانان است.

مربي تيم ملي پس از مسابقه با كره به اين هم اشاره كرد كه بازيكنان صاحبنام حاضر به زدن پنالتي نشدند. اين هم ناشي از ضعف مربيان است، زيرا در آماده‌سازي رواني و روحي بازيكنان موفق نبوده‌اند، ضمن اينكه اقتدار لازم را در ميان بازيكنان نداشته‌اند. البته بازيكناني كه پنالتي زدند همه صاحبنام بودند، هيچ‌كدام تازه‌وارد به تيم ملي نبودند، هيچ كدام بي‌تجربه نبودند،‌ هيچ‌كدام جوان نبودند و مهدوي‌كياي صاحبنام نتوانست گل بزند، زندي و عنايتي، چه صاحبنام و چه غيرصاحبنام گل زدند و خطيبي پرتجربه و پرسابقه و صاحبنام هم گل نزد. والسلام! حرف‌هايي بزنيد كه با عقل جور دربيايد. ايراد در داشتن يا نداشتن شانس نيست، در ضعف رواني و روحي بازيكنان است و اين ناشي از ناتواني كادر فني است و لاغير.

فوتبال ما

آدم‌هاي عاقل با يك باخت تيم ملي عزا نمي‌گيرند و با يك برد  آن هم از خوشحالي به عرش نمي‌روند. فوتبال، در ذات خودش، برد و باخت دارد. به دفعات ديده‌ايم كه تيمي شايسته، به آنچه بايد مي‌رسيد، نرسيده است. ولي آيا تيم ايران در جام ملت‌هاي آسيا تيمي شايسته بود؟ به نظر من نبود. ما بازيكنان خوبي داشتيم كه تك تك آنها مي‌توانند بازيكن خوبي باشند يا اگر زير نظر مربياني زبده و كاردان قرار بگيرند مي‌توانند بازده خوبي به تيم خود برسانند، ولي در اين مسابقات، اين بازيكنان نه در حركات فردي موفق بودند، نه در حركات جمعي. به طور مثال نگاه كنيد به كارنامه علي كريمي، آندرانيك تيموريان، مهدي مهدوي‌كيا، رحمان رضايي، رضا عنايتي و حتي هاشميان.

جز كاظميان، آن هم در دقايقي از بازي اول و تا اندازه‌اي رودباريان و حسيني، هيچ‌كدام از بازيكنان ما، در حد و اندازه معمولي خودشان هم نبودند. از نظر عملكرد تيمي كه افتضاح بوديم. من اين عملكرد را باز هم ناشي از ضعف مديريت مي‌دانم. مديريت ما بر فوتبال به اينجا رسيده است كه از مربيگري ايويچ (مشهور به فيلسوف فوتبال) آمده‌ايم به بلاژويچ (مربي تيم سوم يورو 2000) و پس از او رضايت داده‌ايم به برانكو ايوانكوويچ و پس از او رضايت داده‌ايم به امير قلعه‌نويي. روشن است كه سقوط كرده‌ايم.

بحث بر سر شخصيت يا انسانيت قلعه‌نويي نيست، بحث بر سر مقايسه او با ايويچ و بلاژويچ است. مديريت ما سقوط كرده است. مديريت بر فدراسيون فوتبال ما روزي به دنبال كساني مانند ايويچ و بلاژويچ بود و امروز مهار تيم را داده است به دست امير قلعه‌نويي. از قلعه‌نويي همين بر مي‌آيد كه ديديد. گناه او فقط يك گناه و آن قبول كردن اين پست است، در حالي كه برتر و بالاتر از او داريم و زياد هم داريم. اما گناه اصلي بر گردن كساني است كه او را براي اين كار بزرگ انتخاب كردند. گناه آنها صدبرابر خود قلعه‌نويي است. اينقدر به پروپاي قلعه‌نويي نپيچيم. از او، جز اين بر نمي‌آمد. بورياباف را بي‌خود به كارگاه حرير برديد. همين!

انگشت اتهام را متوجه مديراني كنيد  كه فوتبال را در تمامي رده‌هاي سني به فلاكت و خواري كشانده‌اند.