بازآفريني نظريه تمدن ها در حوزه تمدن ايراني

امانوئل كانت 

«غرب ناگزير است كه بيش از پيش به تمدن‌هاي مدرن غيرغربي كه به تدريج قدرتي هم سطح غرب پيدا مي‌كنند اما از نظر ارزشي و منافع با غرب اختلافات چشمگير دارند سازش داشته باشد... لازم است كه غرب درك عميق‌تري از نگرش‌هاي اصيل مذهبي و فلسفي ديگر تمدن‌ها و نوع نگاهي را كه مردم اين تمدن‌ها به منافعشان در پيش مي‌گيرند، بشناسد. اين امر مستلزم شناخت عناصر مشترك بين تمدن غرب و ديگر تمدن‌هاست. در آينده قابل پيش‌بيني هيچ تمدن جهاني وجود نخواهد داشت؛ بلكه جهان مملو از تمدن‌هاي متفاوت و گوناگوني ....

گفت‌وگوي اختصاصي شهروندامروز با سيدمحمد خاتمي

سي‌ام شهريورماه روز خاتمي است. روزي كه به پيشنهاد سيدمحمد خاتمي رييس سابق جمهوري اسلامي ايران از سوي سازمان ملل متحد روز گفت‌وگوي تمدن‌ها ناميده شده و در عصري كه جنگ تمدن‌ها سكه رايج روزگار است سخن گفتن از گفت‌وگوي تمدن‌ها كاري است كه تنها از مردي چون خاتمي برمي‌آيد كه هنوز در پس تلخكامي‌هاي عصر اصلاح‌طلبي شيريني آرمان‌خواهي را در ذائقه ايرانيان زنده مي‌كند و اگر در درون ايران اصلاح‌طلبي ممكن نشد چه باك كه او اكنون صلح‌طلبي را در برون ايران مي‌جويد و اين همه بهانه خوبي بود تا ديداري ...

درباره ساموئل هانتينگتون و نظريه‌اش برخورد تمدن‌ها همه  گونه سخن رفته است. اينكه نظريه معروف اين دانشمند 80 ساله فرهيخته دانشگاه ييل و استاد سابق هاروارد، نسخه‌اي تجويزي و نقشه راه تمدن غربي و به‌ويژه ايالات متحده است، در برخورد با ديگر تمدن‌ها يا اينكه صرفا توصيفي است. از آنچه در دو دهه گذشته و پس از جنگ سرد در جهان امروز مي‌گذرد هر چه باشد،‌ نظريه برخورد تمدن‌هاي هانتينگتون در دو دهه گذشته بيشترين تاثير را در ميان نظريات روابط بين‌الملل بر مناسبات جهاني بر جا گذاشته و از قضا چه در درون تمدن اسلامي كه ما با آن سر و كار داريم و چه در تمدن غربي و به‌ويژه از نوع آمريكايي‌اش با بيشترين استقبال در ميان بنيادگرايان و راديكال‌ها مواجه شده است. حتي اگر برخورد تمدن‌ها را فرضيه‌اي بدانيم كه به جاي بهره‌گيري از واقعيات موجود در جهان پس ...

«در قرن بيستم فيلسوفان كوشش مي‌كرده‌اند تا جهان را تغيير دهند، در قرن بيست و يكم تلاش صورت خواهد گرفت تا جهان به گونه‌اي متفاوت تفسير شود. عصر اطلاعات شايد فراغت كافي براي آزمايش معنويت و فرصت آشتي با طبيعت و هستي به انسان بدهد تا راهي كاوش در درون خويش بشود.»

شايد بتوان با اين نگاه خوش‌بينانه كاستلز از تحولات فناورانه‌اي در عرصه ارتباطات سخن گفت كه طي دهه‌هاي اخير راه را به سوي گفت‌وگوهاي ممكن ميان فرهنگ‌ها و تمدن‌ها گشوده‌اند. به زبان ديگر مي‌توان از زمينه‌ها و عوامل جديد عيني و ذهني در جهان سخن گفت كه امكان شنيده شدن صداي گفت‌وگوي تمدن‌ها را از زبان سيد محمد خاتمي تسهيل كرد....

روشنفكري ديني نه، روشنفكران ديندار آري

اين چند سال خبري از شما نداشتيم. به نظر مي‌رسيد مجتهد شبستري علاقه‌اي به حضور در فضاي عمومي ندارند.

منظورتان از فضاي عمومي چيست؟

منظورم معناي ساده حوزه عمومي‌اي است كه اصولا روشنفكران در آن به نشر آرا و انديشه‌هايشان مي‌پردازند. حال چه به صورت سخنراني و خطابه يا به صورت نشر مكتوب. در دوران پس از انقلاب به‌خصوص روشنفكران ديني در اين حوزه عمومي بسيار فعال بودند، اظهارنظر مي‌كردند و نسبت به مسايل جامعه هم از منظر خودشان و با بيان خاص خودشان واكنش نشان مي‌دادند. به نظر مي‌رسد حضور شما از اين جهت بسيار كم شده است. دليل آن چه بود؟

به استثناي دو سالي كه به دليل خستگي فكري و عصبي به خودم قدري استراحت داده بودم- البته از مطالعه غافل نبودم- در اين ماه‌هاي اخير ....

در بحث ديپلماسي اقتصادي،‌ قائل به چه نوع ديدگاهي هستيد، يعني اصول ديپلماسي اقتصادي دولت نهم براساس چه ديدگاهي تدوين شده است؟

ديپلماسي اقتصادي يعني مشاركت وزارت امور خارجه در جلب و جذب منافع اقتصادي براي اقتصاد كشور. اصول ما در سياست خارجه، همان چيزي است كه در قانون اساسي تبيين شده و در ديپلماسي اقتصادي هم براساس منافع ملي عمل مي‌كنيم. يعني سعي مي‌كنيم از كوچك‌ترين فرصت‌ها براي ايجاد و منافع ملي براي كشور استفاده كنيم.

روزي كه به عنوان نامزد وزارت امور خارجه به مجلس معرفي شديد، توسعه روابط اقتصادي با كشورهاي منطقه را به عنوان اولويت‌هاي ديپلماسي اقتصادي كشور عنوان كرديد. اين در حالي است كه در همين مدت، سطح روابط اقتصادي ايران با شركاي منطقه‌اي‌اش، كاهش يافته است. به عنوان مثال، مي‌شود به كاهش مبادلات تجاري ايران با كشور امارات عربي متحده يا كشور چين ...

کلمه همه چیز من است- -سعید کمالی‌دهقان

 روزهای اول تیر بود که با «پل آستر» برای دو‌ هفته بعد هشتم ژوئیه، سر ساعت سه عصر به وقت نیویورک قرار گذاشتم برای گفت‌وگو. در طول دو هفته‌ای که زمان داشتم، از بس کتاب‌ها را دوره کردم و درباره‌شان خواندم، هر بار که به چشمان گیرای تصویر نویسنده جذاب آمریکایی نگاه می‌کردم، اشتیاقم برای شنیدن صدایش بیشتر می‌شد. با این همه یکشنبه، هفدهم تیر، با آن که یکی، دو ساعتی بیشتر از زمانم باقی نمانده بود، هنوز سوال‌ها را ننوشته بودم و درست به همین خاطر، کمی دست و پایم را گم کردم. ساعت 10:30 شب به....

آقای بین، دوربین دیجیتال و جشنواره کَن

 .. همه‌چیز از خودش شروع می‌شود؛ از آن قیافه مسخره‌ای که ترکیبی است از بلاهت و جنون، از آن چشم‌هایی که اگر لازم باشد، دست‌کم دوبرابر اندازه عادی می‌شوند و البته آن دست‌‌وپایی که کار خودشان را می‌کنند و گاهی اصلا به صاحب‌شان محل نمی‌گذارند. «آقای بین/ مستر بین» [روآن اتکینسن] آدم «مسخره»‌ای است؛ هرچند خودش اینجور فکر نمی‌کند و باورش این است که فرقی با دیگران ندارد. با این‌همه، کافی است چند دقیقه‌ای رفتارش را دقیقا زیر نظر بگیریم تا «غیرعادی‌بودن»‌اش کاملا به‌چشم بیاید و فرقی نمی‌کند این چند دقیقه، لحظه‌هایی باشد که در مطب یک دندانپزشک است و آمپول بی‌حسی ...

رئاليسم اخلاقي؛ نه بن‌لادنيسم

مقدمه:

«تيموتي گارتون اَش» تاريخ‌دان و روزنامه‌نگار انگليسي در نقطه اوج «انقلاب‌هاي مخملي» اين پرسش را مطرح كرد كه «آيا بن‌لادن با انفجار برج‌هاي دوقلو موجب پيشرفت دموكراسي شد؟» وي البته اين سوال را با توجه به پيامدها و عواقب نينديشده و ناسنجيده عمل تروريستي «بن‌لادن» مطرح و به شأن اصلي علوم انساني و به ويژه جامعه‌شناسي اشاره كرد كه رسوخ در توابع «ناخواسته» و «نامقصود» عمل اجتماعي است.

سخن فوق را مي‌توان به عنصر نينديشيده در دكترين «جنگ با تروريسم» بسط داد و پرسيد كه: «آيا عملكرد جورج بوش در اشغال افغانستان و

«برنارد لوئیس به ما آموخت که تاریخ پیچیده و مهم خاورمیانه را دریابیم و آن را چراغ راه خود به سوی مرحله آتی شالوده‌ريزی دنیایی بهتر برای نسل‌های آینده قرار دهیم.» (پل ولفوویتز، هفته نامه الاهرام، دسامبر 2002، به نقل از ماهنامه فارسی لوموند دیپلماتیک، اوت 2005)

«جنگ عراق خاورمیانه را نیز به خاورمیانه «قدیم» و«جدید» تقسیم کرده است. خاورمیانه قدیم تحت سلطه اعراب سنی بود و کانون‌های قدرتش قاهره، بغداد و دمشق بودند. چهره‌اي نیز که از منطقه ارائه مي‌شد اساسا چهره‌اي عربی بود. در شکل‌گيری هویت خاورمیانه جدید، شیعیان به اندازه سنیان سهم دارند و از آنجا که بخش عمده‌‌اي ...

به نظر شما چه عامل يا عواملي در شكل‌گيري بحران بازار مسكن در دولت نهم موثر بوده است؟

به نظرمن دليل اصلي وقوع بحران مسكن در سال‌هاي گذشته واكنون، پيشي‌گرفتن تقاضا بر عرضه است. اگر بخواهيم وضعيت بازار مسكن را از ابتداي انقلاب بررسي كنيم، متوجه مي‌شويم كه درطول اين سال‌ها، روش‌هاي مختلفي را براي برابري عرضه و تقاضا آزموده‌ايم اما هيچ وقت موفق نشده‌ايم اين بحران را مهار كنيم. پس از عرضه‌وتقاضا، عوامل متعدد ديگري بر افزايش قيمت مسكن تاثيرگذار است كه هركدام درايجاد بحران، نقش خاص خود را دارند....

با وجود اينكه سياست دولت نهم جلوگيري از افزايش قيمت‌ها بود، در بخش مسكن با افزايش قيمت مواجه بوديم. ارزيابي شما از آنچه كه در ماه‌هاي گذشته، بحران بازار مسكن ناميده شده است، چيست؟

اين پرسشي است كه بايد در انتهاي بحث مطرح كنيد. در مورد بازار مسكن حساسيت وجود دارد و همه نوسان قيمت را دنبال مي‌كنند. در حالي كه اول بايد بررسي كنيم و ببينيم چه دلايلي وجود دارد كه بازار مسكن، ‌اين‌گونه است.

البته پيش از هر توضيحي بايد يادآوري كنم كه وزير مسكن مسوول بازار مسكن نيست. وزير مسكن مجموعه وظايفي، از توليد تا توليد استاندارد و از سياست‌گذاري تا نظارت را برعهده دارد كه بسيار گسترده و متنوع است....

تیراژ، نفس من را گرم‌تر می‌کند

در دوره‌ای که تیراژ آلبوم‌های موفق موسیقی به سختی به مرز 50 هزار نسخه می‌رسد، آلبوم «قلندروار» با فروش فراوانی که به گفته برخی‌ها بالاتر از 500 هزار نسخه است، توانسته طیف‌های متفاوتی از علاقه‌مندان موسیقی را به سوی خود جلب کند. معمولا آلبوم‌های پاپ هستند که لینک‌های فراوانشان در وب‌سایت‌های دانلود رایگان قرار می‌گیرد و کپی‌هایی از آلبوم اصلی اشاعه پیدا می‌کند، اما قلندروار جزء معدود آلبوم‌های غیرپاپ است که وارد این بازی شده و علاوه بر فروش فراوانش، به شدت مورد علاقه صاحبان این نوع وب‌سایت‌ها قرار گرفته است. مراجعه به جست‌وجوگرهای اینترنتی این ادعا را اثابت می‌کند. سال‌ها بود که هیچ آلبوم غیرپاپی به ...

مشکل:	چالش در روابط بين‌‌الملل
راه‌حل:	جلسه‌ای برای حصول اجماع ملی

به اعتقاد شما بزرگترین مشکلی که جامعه ایران این روزها با آن روبروست چیست؟

کشور ما اگرچه مشکلات بسیاری دارد اما آنچه بیشتر احساس مي‌شود و آثارش را در حوزه‌های مختلف مي‌بینیم چالش در روابط بين‌‌الملل است که هم بر حوزه اقتصادی ما اثر مي‌گذارد و هم به اعتبار ما در عرصه بين‌‌الملل ضربه مي‌زند. ما در سال‌های نه چندان دور در وضعیت بسیار مناسب بين‌‌المللی بودیم و طرح رئیس‌جمهور ما به عنوان گفت‌وگوی تمدن‌ها در سازمان ملل با اتفاق آرا تصویب شد. حتی روسای‌جمهور کشورهای...

افلاطون خير را به دو بخش محدود و نامحدود تقسيم مي‌كند. خير نامحدود هماني است كه كسب هر ميزان از آن، محدوديتي براي ديگران ايجاد نمي‌كند مانند علم و پارسايي.خير محدود اما همان است كه كسب آن از سوي كسي به معناي ايجاد محدوديت براي ديگران يا حتي محروم كردن آنان از اين نوع خير است مانند قدرت، ثروت و مانند آن.به نظر مي‌رسد كه منبع خصومت و دشمني در بين انسان‌ها همان خير محدود باشد، يعني آنچه كه زيادش در نزد كسي معادل اندكش در نزد ديگران است.البته اگر سرشت آدميان به گونه‌اي بود كه هر كس به سهم ....

تعريف شما از مفهوم «دوستي» چيست و چه تصويري از دوستي به دست مي‌دهيد؟

تعريف ساده‌اي را مبنا مي‌گذاريم، تعريفي را كه به ارسطو در كتاب اخلاق نيكوماخوس برمي‌گردد: دوستي خيرخواهي متقابل متمركز است. منظور از متمركز اين است كه حسي است كه روي فرد يا افرادي خاص متمركز است و از اين نظر با خيرخواهي عمومي فرق دارد. اين خيرخواهي علاوه بر اينكه آماج مشخصي دارد، همچنان كه ارسطو گفته فعال است، به اين معني كه مدام تاثيرهاي مشخصي دارد. از فعاليت كه بيفتد، دوستي تبديل به آشنايي مي‌شود، يا اينكه كاملا زوال مي‌يابد. دوستي فعاليتي است روي‌آوردي (intentional)، يعني روي آورنده به فرد يا افرادي است. دوستي همواره دوستي با كسي است. به خاطر اين خصلت روي‌آوردي بارز آن، هنگام تحليل اينكه چيست، توجه جلب مي‌شود به كسي كه كنش دوستي روي‌آورنده به اوست. الف «با» ب دوست است. تمام راز داستان دوستي در اين حرف اضافه «با» است. اما به خاطر اينكه كنش دوستي، كنشي روي‌آوردي است، راز داستان را در آنكه به وي روي مي‌آورند، مي‌جويند. الف با ب دوست ...

مقاله فرهادپور در نقد سروش با عنوان ‌«پس‌روي روشنفكري ديني‌» تا بدانجا بحث‌انگيز و جدلي بود كه موجب شد باب بحث را در اين‌باره با او باز كنيم. فرهادپور از معدود روشنفكراني است كه به روشنفكري ديني به عنوان جرياني پويا و رو‌ به رشد مي‌نگرد و پيش‌تر، از آن با عنوان نوعي تامل در نفس جمهوري اسلامي نام برده بود. با اين همه او در اين گفت‌وگو از تغيير رويكردش سخن گفت و تحليل پيشين خود را ناكافي دانست؛ تحليلي كه از پارادايم جماعت‌گرايانه بر‌مي‌خاست و قادر به رفع برخي از تناقضات نبود. در واقع فرهادپور با ...

ارزيابي‌تان از كارنامه روشنفكران ديني چيست؟

روش تحليل من انضمامي است به اين معنا كه در تحليلم بينش، موقعيت و منافع يك جريان را تحليل مي‌كنم. اين روش با روش فلسفه تحليلي و انتزاعي كه در ايران بسيار رايج و سابقه‌دار است فرق مي‌كند. مثلا سروش، طباطبايي، ملكيان و تا حدي شريعتي اينگونه تحليل مي‌كنند. بنابراين در تحليل روشنفكري ديني از اين روش استفاده مي‌كنم. از سوي ديگر به خاطر تعلق امر به جريان روشنفكري مذهبي ـ جرياني كه نتيجه سياسي‌اش جريان ملي ـ مذهبي است- همواره مرزي انتقادي با جريان روشنفكري ديني يا نحله كيان به نمايندگي دكتر سروش داشته‌ام و كساني چون دكتر شبستري را هم داخل اين نحله قرار نمي‌دهم.

تحليل من اين است كه اين جريانات ...

به نظر من وقتي افكار آل‌احمد يا شريعتي را بررسي مي‌كنيم نوعي آيروني (كنايه) مشاهده مي‌‌كنيم. اساسا هرگونه ايدئولوژي‌ بومي‌گرا دچار نوعي تناقض مشروعيت است. در نگاه اول به نظر مي‌رسد نقطه قوت ايدئولوژي‌هاي بومي‌گرا كه به آنها اصالتي مي‌دهد و براي مخاطبانشان بسيار جذاب است، بومي بودن آنها باشد. بومي بودن يك نظريه يا ايدئولوژي به اين معناست كه اين ايدئولوژي از همان مكان- در مورد ما از خود ايران- بيرون آمده است.

آل‌احمد كه مدت‌ها يك ماركسيست بود پس از 28 مرداد در آثارش- به‌خصوص در غربزدگي و در خدمت و خيانت روشنفكران- ماركسيسم و روشنفكران ....

پرونده ويژه :

شجاعت گمشده : يادداشت هايي از سعيد حجاريان ، احمد پورنجاتي و سعيد مدني

يادنامه بنيانگذار نشر خوارزمي : يادداشتي از مسعود بهنود

جنگ و صلح: گفتارهايي از عمادالدين باقي و موسي غني نژاد

درخانه فرهاد : گفت و گو با همسر فرهاد مهراد

نگراني درباره برنامه چهارم : گفت و گو با مجيد انصاري و برادران شركا

فدراسيون فوتبال دولتي؟  گفتارهايي از امير خادم و حسن بيادي

پرونده ويژه : گفتگو يا نبرد تمدن ها؟

گفت و گوی اختصاصی با خاتمی.

با آثاری از صادق خرازی ، مصطفي تاجزاده و امير نيك پي.

پرونده هاي ديگر اين شماره : بحران مسكن در گفت و گو با وزراي مسكن خاتمي و احمدي نژاد

گفت و گو با مجتهد شبستري

گفت و گو اختصاصي با پل استر  آمريكايي

گفت و گو با عليرضا افتخاري

و....